पुस्तक समिक्षा

छरपष्टिएको ‘बिस्कुन यो मनको’ बटुलेर हेर्दा

– जितेन्द्र रसिक 

असारमा पर्नुपर्ने झरिले बेइमान गरेर जेठदेखि नै उन्मादीला बहाव छेड्न थालेको छ । कतिपय नेपाली युवाहरू स्वदेशमा श्रमको बिस्कुन सुक्न नसक्दा बेथितीका भोकमरी खप्न नसकी खाडी मुलुकमा वहकिन बाध्य छन् । राज्यमा छरपष्टिएका संविधानका बिस्कुन बटुल्न नसक्दा दल र नेताहरू पनि यतिखेर चुनावका लागि फेरि पनि बिस्कुन छर्न गाउँ–गाउँ पुगेका छन् । तर, यहाँ सन्दर्भ फरक छ । कवयत्री मिना श्रेष्ठ समयले छरपष्ट पारेका मनका बिस्कुनहरू बटुलेर ‘बिस्कुन यो मनको’ कविता संग्रह लिएर आएकी छन् । श्रेष्ठलाई देशका विभिन्न बेथितीले अठ्याएपछि उनको चित्कार शाब्दिक रूपमा बिस्कुन जस्तै छरपस्टिएका छन् । देशका तन्नेरीहरू चुरोटको ठुटासँगै सल्केको देख्दा उनी आफैं जलेर खरानी भई धुँवाको सर्कोमा उडेका युवा जमातलाई सही मार्गमा आउन ‘बिस्कुन यो मनको’ कृतिबाट अनुरोध गर्छिन् ।
अभावका खडेरीमा बाँच्नेहरूको जिन्दगीमा गरिबीको हुरीले छरपस्ट पारेकाको जीवन बटुल्न पनि श्रेष्ठ अघि सरेकी छन् । उनका कविताले शहरका सडकतिर शिक्षाको ज्योति पुगिसकेको र गाउँको झुपडी अन्धकार भएको भन्दै उनले ग्रामीण भेकका जनता गरिबीको रेखामुनि पर्नुको कारण शिक्षाको ज्योति बाल्न नसक्नु हो भनेका छन् । श्रेष्ठको ‘उसको रहर’ शीर्षकको कविताले नेपालको ग्रामीण क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गरेको छ । उनले कविताबाटै नारी अस्तित्व उजागर गरेकी छन् ।
संसारमै नारीहरूलाई उपभोग्य सामग्री मान्दै आएको प्रति उनले खेद व्यक्त गरेकी छन् । हेरौ केही कवितांश ः

‘आत्मनिर्भरता,
कुण्ठाहीन खुलापन भएर
साहसिक पाइलाहरू अघिबढ्दा
पोथी बासेको आवाज नसुन्ने हाम्रा कानहरू
परिवर्तन हुनैपर्छ’

‘लोग्नेका हात र चुल्ठा जगटाइका पीडाहरू देख्दा
अचम्मै नहुने आँखाहरू
कष्टले कापेर निला भएका शरीर देख्दा
बतासिने मनहरू खण्डन हुनुपर्छ ’ (पृष्ठ १८ बाट)

अझै पनि छोरा र छोरी हुनुको विभेद भोगिरहेका ग्रामीण वस्तीको अवस्था देखेर कवि यसरी वहिकिएकी छन् ।
‘म चाहन्छु यी विभेदलाई ।
तिमी जस्ता छोरीहरूलाई
पन्छाएर राख्न मिल्दैन
असमानतको खाडल पुर्नलाई ...
हजारौं आमाहरूको लडाइँमा
विजय हुनेछ
विभेदका साङ्लाहरू तोडिनेछन् ।
(मेरी सृष्टि)

त्यस्तै उनका नारीवादी कविताहरूले उत्पीडित महिलाहरूको प्रतिनिधित्व गरेको पाइन्छ । उनका कविताले महिलालाई आफ्नो अधिकार पाउन मुक्तिको युद्ध लड्नुपर्छ भन्दै क्रान्ति गर्न आग्रह गरेको पाइन्छ ।

महिलाहरू मुक्तिको युद्ध लड्नुपर्छ
नारीमाथि हुने हिंसाविरुद्ध
एकतााको डोरीभित्र बाँढिनुपर्छ
जहाँ संग्रामी वीरंगना आमा दिदीहरूको
साहसी कदमहरू सम्झनुपर्छ ।

खोटाङमा जन्मेकी उनी इटहरीको बसाइँ हुँदै १३ वर्षको उमेरदेखि नै राजनीतिक जनसांस्कृतिक संगठनमा आवद्ध भई गीत गाउँदै हिँडेकी उनले अन्ततः साहित्यिक कृति कविता संग्रह लिएर आएकी छन् । उनका हरेक कविता सामाजिक बेथितीका विरुद्ध आवाज बुलन्द गर्न सक्षम देखिन्छन् । उसो त उनी भावनामा नवहकिएकी पनि होइनन् । मानवीय गुण न हो । माया र पिरतीबाट दुर सायदैमात्र होलान् । उनको एउटा कवितांश यस्तो छ–

‘मेरा कयौं प्रश्नहरूको
उत्तर उसको मौनतामा छ
उसको मौनताभित्र
आनान्द छ, हृदयको समर्पणमा छ । ’
श्रेष्ठका कवितामा नारी गरिबी, शोषण, माया, प्रेम, विछोड र संघर्ष सबै समेटिएको पाइन्छ । उनी नेपाली साहित्यका लागि सम्भावित कवि बनेर उदय भएकी छन् । कुनै–कुनै कविता भने उनी राजनीतिबाट प्रभावित भएर पनि लेखिएका छन् । उनका कविताहरू विशुद्ध निजी चेतनाका ज्वाराभाटा बनेर विस्फोट भएको पाइन्छ । रंग नेपालले प्रकाशनमा ल्याइएको बिस्कुन यो मनको कविता कृति एक सय १७ पेजमा संग्रहित छन् । डिमाइ साइजमा प्रकाशन भएको यो कृतिको मूल्य १ सय २५ रुपैयाँ रहेको छ ।